جواد یزدان‌پناه
jvdazd@gmail.com

دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مطالعات فرهنگی و رسانه
دانشگاه تهران - ترم اول سال تحصیلی ۱۳۸۷-۱۳۸۸

صفحه مرور مقالات انگلیسی

مرور مقالات فارسی در حوزه مطالعات فرهنگی و رسانه و تحلیل نکات روش‌شناختی آنها:

کارنوشت اول

عنوان: فال،فرهنگ و فراغت

در این مقاله نویسنده ضمن اشاره به ناتوانی تحقیقات کمی در شناخت و فهم این پدیده، با رویکردی مبتنی بر فهم فالگیری به مثابه یک واقعیت یا “امر فرهنگی”، نسبت این پدیده با تحولات و فرایند موجود جهان-محلی بخصوص فرایند “فراغتی شدن جامعه” را توضیح داده است.برای جمع آوری اطلاعات،از مصاحبه و تجربه زیسته نویسنده استفاده شده است.

کارنوشت دوم

عنوان: جوانان و فراغت مجازی

جمع آوری داده های این تحقیق براساس روش‌های پیمایشی و با استفاده از پرسشنامة استانداردی انجام شده که توسط خود پاسخگویان تکمیل شده‌است. در تنظیم سؤالات و مقیاس پرسشنامه علاوه بر داده‌های اسنادی و تجربی از مشاهدات مشارکتی (فعال) و غیرمشارکتی (غیر فعال) محقق در فضای چت روم‌ها نیز استفاده شده‌است. نمونه‌گیری تحقیق بر اساس روش‌های غیراحتمالی و از نوع در دسترس و نیز زنجیره‌ای (snowballing) است. با این‌حال در انتخاب نمونه‌ها تلاش براین بوده‌است تا متغیرهای مهم زمینه‌ای همچون جنسیت، محل سکونت و تحصیلات به نسبتی مشابه با ترکیب جامعة آماری هدف در نظر گرفته شوند. نمونه‌های تحقیق را غالباً مراجعه کنندگان به کافی‌نت‌هایی تشکیل می‌دهند که در بهار ۱۳۸۲ در سطح شهر تهران مورد مطالعه قرارگرفته‌اند. در مجموع در یک دورة زمانی دو ماهه ۱۷۲ پرسشنامه تکمیل شدة بدون نقص جمع‌آوری و مورد استفاده قرارگرفته‌است.

کارنوشت سوم

تعامل فرهنگی در موسیقی عامه پسند ایرانی و غربی
نویسندگان: دکتر حسن بشیر و محمد سروی زرگر
منبع: مجله جهانی رسانه

در این مقاله سعی بر آن است که تاثیر موسیقی عام ه پسند غربی بر موسیقی ایران مطالعه و تحلیل شود.پژوهشگر در این تحقیق از تحلیل نشانه شناختی بهره برده است. هدف از انجام تحقیقات نشانه شناسی درباره ی فرهنگ، روشن ساختن این موضوع است که معانی فرهنگی چگونه به واسطه رفتارهای دلالت مند زبان برساخته می شود. زبان و نشانه شناسی جایگاه مهمی در این تحقیقات دارند زیرا زبان نه فقط ابزار ما برای شناخت خودمان و جهان پیرامون است بلکه همچنین معانی فرهنگی نیز ازاین طریق شکل می گیرند و انتقال می یابند.
این روش مانند سایر روش های کیفی سعی دارد تحلیلی عمقی از پدیده ها و الگویی تبینی برای درک آنها ارایه دهد.روش های کیفی در صدد تفسیر جهان اند.در تحقیقات نشانه شانه شناختی معمولا موضوعات و پدیده های مورد بررسی در دو محور جانشینی و همنشینی قرار می گیرند.

کارنوشت چهارم

عنوان: مطالعه پدیده استفاده اعتیادی از اینترنت در بین نوجوانان و جوانان(۱۵تا ۲۵ساله)شهر تهران
نویسنده:
سعید معیدفر
دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران
کرم حبیب پور گتابی
دانشجوی دوره دکتری جامعه شناسی توسعه دانشگاه تهران
احمد گنجی
کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی دانشگاه تهران

این مقاله پدیده اعتیاد به اینترنت در میان جوانان را مورد مطالعه قرار داده است.این تحقیق به روش کمی و با استفاده از تکنیک پرسشنامه اجرا شده است.جامعه آماری این پژوهش جوانان ۱۵تا ۲۵ساله شهر تهران که دسترسی به اینترنت دارند را شامل می شود.حجم نمونه این پژوهش ۸۰۰نفر است. روش نمونه گیری این تحقیق به دو شکل بوده است. در روش اول، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای ، درمجموع ۶٠٠ نفر در گروه سنی مزبور از طریق مراجعه به خانوار انتخاب شد ه اند.
در روش دوم، از بین کافی نت های شهر تهران تعداد ٢٠٠ نفر کاربر در گروه سنی مزبور به شیوه تصادفی انتخاب و با آنان مصاحبه شده و پرسشنامه تکمیل شده است.

کارنوشت پنجم

عنوان: بررسی رابطه استفاده از اینتر نت و هویت دینی کاربران
نویسنده: مجتبی عباسی قادی
منتشر شده در فصلنامه رسانه

هدف این تحقیق شناسایی رابطه استفاده از اینترنت و هویت کاربران دینی است.پژوهشگر در این تحقیق از نظریه های استفاده و رضامندی(use and gratification )تئوری کاشت گربنر و ساخت یابی گیدنز بهره برده است.روش این تحقیق پیمایش و تکنیک مورد استفاده آن پرسشنامه است.پژوهشگر برا یجمع آوری داده های خود با استفاده از پرسشنامه ۱۵۱۶نفر از کاربران بالای پانزده سال در شهر تهران استفاده کرده است. روش نمونه گیری این پژوهش به دو صورت بوده است.برای جانعه آماری خانواده ها از نمونه گیری خوشه ای و برای جامعه آماری کافی نت از نمونه گیری هدفمند استفاده شده است.
جهت سنجش اعتبار شاخص ها از اعتبار سازه و روش تحلیل عامل و محاسبه روایی از آلفای کرونباخ استفاده شده است.با توجه به نتایج به دست آمده در تحلیل مسیر می توان گفت تمامی فرضیه های تحقیق مبنی بر اینکه متغیرهای مدت استفاده کاربران از اینترنت، میزان استفاده کاربران از ا ینترنت، نوع استفاده کاربران از اینترنت، انگیزه و هدف کاربران در استفاده از اینترنت، مشارکت و فعال بودن کاربران در استفاده از اینترنت، واقعی تلقی کردن محتوای سایت های اینترنت از سوی کاربران، پایگاه اقتصادی – اجتماعی کاربران و میزان تحصیلات کاربران با هویت دینی کاربران رابطه دارند، تأئید می گردند.

کارنوشت ششم

عنوان: مطبوعات،تلویزیون و دینداری:مطالعه ای اکتشافی
نوشته دکتر علیرضا دهقان

این مقاله رابطه بین استفاده از روزنامه ها و تماشای تلویزیون و آگاهی ها،نگرش ها و رفتار های دینی می پردازد.تکیه اصلی این مقاله از نظر داده ها بر یافته های دو بررسی پیمایشی سراسری در ۲۸ شهر مرکز استان در ایران است که نتایج آن از سوی دفتر طرح های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال ۱۳۸۱منتشر شده است.

این مقاله مقدمه ای بر موضوع اصلی یعنی رابطه بین استفاده از روزنامه هاا و تماشای تلویزیون و آگاهی ها،نگرش ها و رفتارهای دینی است و نوعی مطالعه اکتشافی محسوب می شود.

کارنوشت هفتم

عنوان: وبلاگستان فارسی (بررسی وضعیت وبلاگ های فارسی در سال ۱۳۸۶)
تحقیق انجام شده توسط دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها
منبع: فصلنامه رسانه

این تحقیق با هدف شناخت محتوای وبلاگ های سیاسی اجتماعی و فرآیندهای حاکم بر آن و مقایسه نتایج با تحقیق مشابه سال قبل از آن انجام شده است.
روش مورد استفاده در این تحقیق تحلیل محتواست و در آن عملکرد وبلاگ های فاسی به عنوان یک رسانه مورد توجه قرار گرفته است.
روش نمونه گیری در این تحقیق، نمونه گیری غیراحتمالی هدفدار است و در آن ۲۰۰ وبلاگ سیاسی و اجتماعی با توجه به قدمت،سابقه و میزان بازدیدکننده به عنوان مورد تحلیل قرار گرفته است.دوره بررسی وبلاگ ها یک سال از ابتدای سال ۱۳۸۶ تا پایان اعلام شده است.

کارنوشت هشتم

عنوان: دیجیتالی شدن به سبک ایرانی و ایرانی شدن به سبک دیجیتال.
نوشتة دکترنعمت الله فاضلی

نویسنده در ابتدای این مقاله عواملی نظیر جهانی یا جهان/محلی شدن، عرفی شدن، دموکراتیک شدن، رسانه‌ای شدن، بصری شدن، اطلاعاتی شدن، دیجیتالی شدن یا مجازی شدن، تجاری شدن، فرهنگی شدن، زیبایی شناسانه شدن، تکنولوژیک شدن، عامه پسند شدن، غیر سیاسی شدن و زنانه شدن به عنوان فرآیندهایی نام می برد که این فرایندها در همه عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی و در همه یا اغلب کشورهای جهان با نسبتهای مختلف در حال وقوع است. این فرایندها از نظر درونی به یکدیگر وابسته و همبسته هستند و محصول تحول کلیت فرهنگ معاصرند.
به لحاظ روش شناختی،این پژوهش بر اساس مشاهدات و تجربه زیسته محقق نوشته شده است. هدف نگارنده بیشتر بیان روندهای شکل گرفتة کنونی است. برخی از این روندها جنبه غالب دارند و برخی دیگر در حال گسترش هستند. در هر حال هیچ‌کدام مطلق نیستند. همچنین تنوعات قومی، مذهبی، سیاسی، و متغیرهای اجتماعی مانند سطح تحصیلات، سن، شغل، درآمد، پایگاه اجتماعی و امثال اینها هر کدام می توانند در نوع و چگونگی استفاده و فهم ابزارهای دیجیتال تاثیر گذار فرض شده است. در این مقاله هیچ‌کدام از این عوامل را به‌صورت مستقل در نظر گرفته نشده، بلکه تأکید بر تحولات کلی فرهنگ ایرانی است.به طور کلی هدف نویسنده استفاده از روش های کیفی و مردم نگارانه بوده و از ارئه آمار و ارقام صرف نظر کرده است.

کارنوشت نهم

عنوان : جوانان و فراغت مجازی
نویسنده : محمد سعید ذکایی
منبع : فصلنامه مطالعات جوانان ( شمارة ۶، بهار ۱۳۸۳)

مقاله حاضر با تاکید  بر این نکته که اینترنت عرصة مهمی را برای تحقیقات اجتماعی و آزمودن نظریه‌های مربوط به اشاعة تکنولوژی و اثرات رسانه‌ها فراهم ساخته‌است و بخشی از این جاذبه به ‌واسطة قابلیت ادغام شیوه‌های ارتباطی و صورت محتوای ارتباط است با اشاره به دو فرآیند «رسانه‌ای‌شدن»(mediatisation) و «خانگی شدن»(domestification) که توصیف‌کنندة گذران بخش عمده‌ای از فراغت جوانان در جوامع مدرن است بحث خود را آغاز کرده است. جوانان فراغت خود را بیش ازپیش در خلوت سپری می‌کنند و برای سرگرم شدن به طور فزاینده‌ای به رسانه‌های جدید متکی هستند.
این تحقیق براساس روش‌های پیمایشی و با استفاده از پرسشنامة استانداردی انجام شده که توسط خود پاسخگویان تکمیل شده‌است. در تنظیم سؤالات و مقیاس پرسشنامه علاوه بر داده‌های اسنادی و تجربی از مشاهدات مشارکتی (فعال) و غیرمشارکتی (غیر فعال) محقق در فضای چت روم‌ها نیز استفاده شده‌است.
مراجعه به اتاق‌های فارسی سایت‌های چت بین المللی همچونmsn , yahoo و نیز سایت‌های چت فارسی زبانی مانند bedehi و roozi در فواصل زمانی مختلف و متنوع امکان مناسبی را برای آشنایی محقق با ویژگی‌های جمعیتی و رفتاری نوعی مراجعه‌کنندگان به این سایت‌ها فراهم‌ساخته‌است. حاصل این ساعات طولانی مشاهده و مشارکت مجازی، آشنایی نسبی با مکانیسم شکل‌گیری و شروع ارتباطات      مجازی،علایق،سلیقه‌ها،نیازها،حساسیت‌ها،واژگان و خرده فرهنگ زبانی رایج استفاده کنندگان دختر و پسر از این اتاق‌ها بوده‌است. در مواردی نیز برای تدقیق بیشتر در محتوای گفتگوها و مفهوم‌سازهای بهتر از آن متن گفتگو برروی دیسکت ذخیره و طبقه‌بندی شده‌است.
نمونه‌گیری تحقیق بر اساس روش‌های غیراحتمالی و از نوع در دسترس و نیز زنجیره‌ای (snowballing) است. با این‌حال در انتخاب نمونه‌ها تلاش براین بوده‌است تا متغیرهای مهم زمینه‌ای همچون جنسیت، محل سکونت و تحصیلات به نسبتی مشابه با ترکیب جامعة آماری هدف در نظر گرفته شوند. نمونه‌های تحقیق را غالباً مراجعه کنندگان به کافی‌نت‌هایی تشکیل می‌دهند که در بهار ۱۳۸۲ در سطح شهر تهران مورد مطالعه قرارگرفته‌اند. تعدادی از پاسخگویان نیز از طریق شبکه‌های آشنایی و دوستی به صورت زنجیره‌ای مورد دسترسی قرار گرفته‌اند. ملاک انتخاب پاسخگویان قرار داشتن در محدودة سنی مورد نظر (۱۵ تا ۳۰ سال) و داشتن حداقل یک بار تجربة چت کردن اینترنتی بوده‌است.

کارنوشت دهم

عنوان : کاوشى در «زندگى روزمره در مراکز خرید شهر تهران»
نویسنده : عباس کاظمی
منبع سایت باشگاه اندیشه

سؤال اصلى این تحقیق این  است که زندگى روزمره چگونه خود را از خلال مراکز خرید نشان مى دهد. به عبارتى مراکز خرید در تهران چگونه مى توانند بازنمایى زندگى روزمره را برعهده داشته باشند. بنابراین بحث ما صرفاً نه توصیف مراکز خرید بلکه نمایش زندگى روزمره است.دغدغه نویسنده در این مقاله این بود که بداند شکاف هاى موجود در زندگى روزمره ما کدامند؟ و آیا مراکز خرید قدرت بازنمایى لازم را دارند یا نه؟
محقق برای جمع آوری اطلاعات خود در مورد موضوع اقدام به مطالعه موردی کرده است. وی چهار مرکز خرید را در تهران بررسى کرده است. مراکز مورد نظر با فروشگاه زنجیره اى و با مراکزى چون بازارهاى کامپیوترى فرق مى کند. منظور از مراکز خرید فضایى است که اجازه مى دهد اقلیت هاى فرهنگى در آنجا حضور پیدا کنند. زنان، نوجوانان، بیکاران، بازنشسته ها. جنوب شهرى ها، سربازان و همه مى توانند آنجا باشند و در آن قدم بزنند. بنابراین من چهارمرکز خرید را مورد بررسى قرار داده ام؛ مرکز خرید نصر، مرکز خرید گلستان هروى، مرکز خرید گلستان شهرک غرب و مرکز خرید قائم تجریش. یکى در شمال، یکى در شمال شرق و دوتاى دیگر در شمال غرب. این مراکز تقریباً همه در دهه ۷۰ ساخته شدند. باید البته به این نکته هم توجه داشته باشیم که بسیارى از این مظاهر شهر مدرن در همین دهه ساخته شدند، شهر از نظر بصرى و عقلانى منسجم شد ، اما از نظر عاطفى، از خود بیگانه گردید.

کارنوشت یازدهم

جهانی شدن و بازشناسی هویت فرهنگی شهرهای ایران:چالشها و فرصتها
دکتر اسماعیل نصیری

مقاله حاضر به دنبال بیان تاثیر جهانی شدن بر فرهنگ و مظالعه ضرورت بازشناسی هویت فرهنگی است.این مقاله به دنبال پاسخگویی به دو سوال اساسی است:اول این که پدیده جهانی شده
چه چالشها و موقعیتهای جدیدی را برای راهبردهای فرهنگی در شهرها ایجاد می نماید. و در ثانی چه ارتباط بین جهانی شدن و هویت فرهنگی در شهرهای ایران برقرار است.
روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش اسنادی است و در آن تحلیل اسناد یعنی تجزیه عوامل و عناصر و رابطه آنها با یکدیگر بر اساس مطالعه کتابخانه ای انجام می شود.
این مقاله نهایتا نتیجه می گیرد که : باید از تهدیدهایی که در بستر جهانی شدن شکل می گیرد کاسته شود و استراتژی فرهنگی را در سطح شهرها مورد توجه قرار داد تا هویت فرهنگی در سطح ملی کارکرد خود را از دست ندهد.همچنین تقویت و توسعه هویت فرهنگی و در نهایت تحقق و تکوین هویت انسانها در این زمینه ضروری است.

کارنوشت دوازدهم

عنوان : مطبوعات، تلویزیون و دینداری در ایران : مطالعه ای اکتشافی
نویسنده : دکتر علیرضا د هقان

این مقاله بررسی رابطه میان استفاده از روزنامه ها و تماشای تلویزیون از یک طرف و آگاهیها، نگرشها و رفتارهای دینی از طرف دیگر می پردازد.این مقاله بر اطلاعات گردآوری شده در یک طرح پیمایش در ۲۸ شهر مرکز استان در سال ۸۱تکیه دارد و تبیین های خود را بر آن اساس ارائه می کند.نویسنده ادعا ندارد که این مقاله،مقاله ای جامع و کامل در این زمینه است و می گوید: از آنجا که یافته های مذکور همه نکات لازم برای بررسی مورد نظر در این مقاله را در اختیار نمی گذارد و در عین حال سایر بررسیهای صورت گرفته در این زمینه در ایران اندک و حتی برای نتیجه گیری مقدماتی نیز کفایت نمی کند، بررسی فعلی در حد مقدمه و نوعی مطالعه اکتشافی تلقی خواهد شد.

کارنوشت سیزدهم

عنوان : تحلیل مردم نگارانه فیلم دختران فراری
منبع : http://www.farhangshenasi.com/persian
سال انتشار : ۱۳۸۶

نگارنده در این مقاله تلاش کرده است تا تحلیلی اتنوگرافیک از فیلم دختران فراری  ارائه دهد.برای این منظور وی  واکنش ها و تحلیل های مخاطبان ایرانی و خارجی  از فیلم را جمع آوری کرده است . نویسنده برای جمع آوری این اطلاعات به گفتگو با افراد پرداخته یا نقل قول های افراد در منابع مختلف را جمع اوری کرده است . نویسنده در ابتدا به مرور وقایع فیلم پرداخته و در ادامه محتوای فیلم را تحلیل و توصیف کرده است.

کارنوشت چهاردهم

عنوان : زنان متاهل و اوقات فراغت
نویسنده :  روشنک یزدان‏پناه
منبع :
http://www.farhangshenasi.com/persian

هدف پژوهشگر از تدوین این مقاله شناخت و تبیین اوقات فراغت زنان متاهل در شهرستان ارومیه بوده است. روش تحقیق پیمایش بوده و نمونه‏گیری به شیوة خوشه‏ای چند مرحله‏ای انجام گرفته و اطلاعات مورد نیاز توسط پرسشنامه از ۳۸۹ نفر از زنان متاهل ( شاغل و غیرشاغل ) شهرستان ارومیه در سال ۱۳۸۶ جمع آوری شده است. جامعه آماری زنان متاهل شهرستان ارومیه است. فرضیه های پژوهش عمدتا از طریق همبستگی، جداول تقاطعی و رگرسیون چندمتغیری مورد آزمون قرار گرفته است.
بر اساس یافته‏های تحقیق میزان اوقات فراغت زنان مورد مطالعه، با چگونگی تقسیم کارخانگی ، ارزش‏ها و نگرش‏ها ، گرایش مذهبی ، تعداد فرزندان خردسال و اشتغال آنان رابطه عکس دارد.یعنی هرچه تقسیم کارخانگی و ارزش‏ها و نگرش‏های زنان مورد مطالعه، سنت‏گراتر، گرایش مذهبی و تعداد فرزندان خردسال و میزان اشتغال آنان در بیرون از خانه بیشتربوده، میزان اوقات فراغت آنها کمتر بوده است.
همچنین گذران هدفمند اوقات فراغت با سبک زندگی و تحصیلات فرد رابطه مستقیم و با دخالت همسر و سن فرد رابطه معکوس دارد.

کارنوشت پانزدهم

عنوان : اینترنت و هویت اجتماعی
نویسندگان: مریم رفعت جاه و علی شکوری

مقاله حاضر به مطالعه تاثیر اینترنت بر هویت اجتماعی کاربران می پردازد.این مقاله برای گردآوری اطلاعات خود از روش پیمایش استفاده کرده است. این مطالعه در شهر سنندج در میان دو گروه از دختران، یعنی آنهایی که از اینترنت استفاده می کردند و آنهایی که از اینترنت استفاده نمی کردند، صورت گرفته است.
این مطالعه و تحلیل یافته ها نشان می دهد که میان دو گروه مذکور به لحاظ هویت دینی،‏ هویت قومی، هویت خانوادگی و هویت شخصی تفاوت معناداری وجود دارد و هویت دینی، قومی و خانوادگی و هویت شخصی در افراد گروه اول، نسبت به افراد گروه دوم از قوت کمتری برخوردار بود. به نظر می رسد این موضوع از یک سو نشانگر کاهش تاثیر کانال های سنتی در فرایند هویت سازی و از سوی دیگر بیانگر تحول کیفی مولفه های هویت یابی در عصر جدید است که غالبا خارج از کنترل مراجع سنتی و غیر‏رسمی (خانواده، قومیت و دین) و ساختارهای رسمی (نهادهای متولی نظارت اجتماعی و برنامه ریزی فرهنگی) قرار دارد . تحلیل داده‏ها در مورد ارتباط میان استفاده از اینترنت و هویت شخصی نشان داد که در این زمینه نیز تفاوت معناداری بین میانگین دو گروه مورد مطالعه وجود دارد.  بدین معنی که گروهی که از اینترنت استفاده می‏کنند اعتماد به نفس و خودپنداره ضعیف‏تری نسبت به گروه دیگر دارند و درمجموع هویت شخصی آنها ضعیف‏تر و پنداشت آنها از خودشان منفی‏تر است.